Falėnderimi i takon vetėm Zotit tė gjithėsisė. Salavatet
e selamet qofshin mbi tė Dėrguarin (alejhi selam).
Njeriu nė
natyrshmėrinė e tij ėshtė qytetar dhe me zmadhimin e
qyteteve dhe me shumė kohė tė lirė tė njerėzve apo disa
njerėzve, si dhe me pėrhapjen e vendeve publike, si
vende argėtimi apo pushimore, piknikė tokėsore, lidhje
telefonike dhe takime shkollore, tubime rinore. Kėshtu
qė shumė njerėz janė dhėnė shakasė ndaj njeri-tjetrit,
pa kurrfarė kuptimi pėr kėtė gjė, e cila mund tė ēojė
nė shkatėrrim dhe mund tė trashėgojė armiqėsi dhe
hidhėrim.
Kuptimi
apo qėllimi i shakasė ėshtė tė tregosh butėsi, dashuri,
kėnaqėsi gjatė shakasė, apo duke ia zbutur zemrėn e jo
duke ia thyer zemrėn apo duke ia prishur qejfin dhe duke
ia futur gėzimin nė zemėr tė tjerėve. Pėr kėtė mė sė
miri na tregon udhėzimi i tė Dėrguarit (alejhi selam)
siē e ka cekur imam Buhariu nė “Sahihun” e tij,
kapitulli “Si t’i gėzojmė njerėzit ” duke u
argumentuar me hadithin e tė Dėrguarit (alejhi selam):
“O baba i Umerit, ēfarė ka bėrė nugajri? (lloj
shpendi sikur zogu i vogėl, e kishte Umeri luante mė tė,
por kishte ngordhur. )”
Gjithashtu, transmetohet nga imam Ebu Daudi nga Enesi
(Allahu qoftė i kėnaqur me tė!) se njė burrė erdhi tek i
Dėrguari (alejhi selam) dhe i tha: “O i Dėrguari i
Allahut! Mė bartė ( mė hyp nė deve ). I Dėrguari (alejhi
selam) tha: “Ne do tė bartim ty mbi tė voglin e devesė (nakah
- deve femėr). Tha: “Ēfarė tė bėj unė me fėmijėn e
devesė?” I Dėrguari (alejhi selam) tha: “Po,
a i lind deveja vetėm se deve (femra)?”
Dhe nga Enesi se i Dėrguari (alejhi selam) i ka thėnė
atij ( pra Enesit): “ O ti qė i ke dy veshė ( pra
bėnte shaka mė tė nė kėtė mėnyrė ) ” Transmeton Imam
Tirmidhiu.
S’ka
dyshim se t’i gėzosh njerėzit nė ėndjet e tyre dhe pėr
t’ua bėrė mė tė kėndshme, me qėllim pėr t’ua larguar
mėrzinė dhe jodisponimin, tė pėrdorėsh shaka tė lehta,
sjell shumė hajr (tė mira ). Ibn Tejmije ka thėnė: “(
Ėshtė prej veprave) tė mira po qė ėshtė nė hak .” Dhe
disa prej fukahave (juristėve) e konsideruan shakanė
prej njerėzisė apo burrėrisė apo shoqėrisė sė mirė, qė
s’ka dyshim se pėr kėto ka rregulla:
1. Tė mos
ketė asgjė nė tallje me fenė.
Sepse,
kjo konsiderohet prej prishjeve tė Islamit (pra pėr vet
personi del prej Islamit) pėr kėtė thotė Allahu i
Lartėsuar: “E nėse i pyet ti ata (pėrse tallen), do
tė thonė: ‘Ne vetėm jemi mahitur e dėfryer.’ Thuaj! A me
Allahun, librin dhe tė Dėrguarin e tij tallemi? ” (Teube,
65-66 )
Ibn
Tejmije ka thėnė: “Tallja me Allahun, ajetet e Tij dhe
me tė Dėrguarin e Tij ėshtė kufėr (mohim, refuzim) dhe
ai i cili vepron kėshtu bėhet qafir (mosbesimtar) mbasi
qė ka besuar.”
Kėshtu
ėshtė edhe tallja me disa sunete (vepra) tė Dėrguarit (alejhi
selam) tė cilat janė tė pėrhapura, si tallja e mjekrės,
apo mbulesės ( por duhet ta dimė se mbulesa ėshtė farz
(obligim), por qėllimi ėshtė te cilėsia e veshjes) apo
shkurtimi i pantallonave, e tė tjera.)
Dijetari
i shquar, shejh Muhamed ibn Uthejmin ka thėnė nė librin
e tij “Pėrmbledhje e shtrenjtė e ēmuar” 1/63.
Nuk i
lejohet askujt tė tollovitė nė zotrueshmėrinė e Allahut
tė Lartėsuar, nė profetėsitė e tė Dėrguarit (alejhi
selam), as nė shpallje, as nė fe, me tallje, me
pėrqeshje, me nėnēmim, sepse nėse vepron kėshtu ėshtė
qafir, pasi kjo tregon, poshtėrsi me Allahun, me tė
Dėrguarit e Tij, me librat e Tij, si dhe me sheriatin e
Tij. Pėr atė qė vepron kėshtu, le tė pendohet tek Allahu
pėr atė qė ka vepruar, sepse kjo ėshtė hipokrizi dhe pėr
tė ėshtė tė pendohet tek Allahu, tė kėrkojė falje, t’i
pėrmirėsojė veprat e tij dhe tė mbjellė nė zemrėn e tij
frikėn e Allahut, madhėrinė dhe dashurinė e Tij . Allahu
na ndihmoftė dhe na pėrmirėsoftė!
2. Mos tė
jetė shakaja vetėm se e vėrtetė.
I
Dėrguari (alejhi selam) ka thėnė: “Mjerimi ėshtė pėr atė
i cili flet rrejshėm pėr tė qeshur me tė populli. Mjerė
pėr tė !” ( Transmeton Ebu Davudi )
I
Dėrguari (alejhi selam) ka thėnė, duke na tėrhequr
vėrejtjen nga kjo rrugė e rrezikshme tė cilės i janė
pėrkushtuar disa tė prishur: “Nėse njė burrė flet me
njė fjalė qė tė qeshnin me tė tė tjerėt (tė pranishmit )
mallėngjehet me tė nė zjarr mė larg se yjet. ”
Transmeton imam Ahmedi.
3. Nuk
lejohet shakaja me qėllim trembje apo frikėsimi.
Dhe
veēanėrisht pėr ata tė cilėt janė tė freskėt dhe kanė
fuqi apo nė duart e tyre kanė armė apo copė hekuri, apo
e shfrytėzojnė dobėsinė e disa njerėzve, pra kėto i
marrin si mjet pėr t’i trembur apo frikėsuar njerėzit.
Pėr kėtė kemi argument nga Ibn Ebi Lejla, i cili ka
thėnė: “Na kanė treguar shokėt e tė Dėrguarit (alejhi
selam) se njė ditė ecnin mė tė Dėrguarin (alejhi selam)
dhe njėri prej tyre ishte duke fjetur, dhe disa prej
tyre ia kapėn litarin qė e kishte ai, me qėllim shakaje,
kėshtu qė u tremb. I Dėrguari (alejhi selam) tha:
“Nuk i lejohet muslimanit ta trembė myslimanin.”
Transmeton imam Ebu Daudi.
4. Tallja
duke bėrė mė sy apo me vetulla, mė qėllim pėr tė metat e
dikujt.
Njerėzit
janė me etapa nė tė kuptuarit e tyre nė mendjet e tyre,
kėshtu qė dallojnė personalitetet e tyre dhe disa tė
dobėt prej njerėzve qė tallen mė kėto lloj talljesh, me
sy apo me vetull, duke ia bėrė njeri-tjetrit dhe me
ēfarė qėllimesh, kėshtu qė e gjejnė njė person dhe e
marrin si lojė pėr t’u tallur me tė apo pėr ta
pėrqeshur. Allahu na ruajt prej kėtyre! Kėtė e ka
ndaluar Allahu i Lartėsuar duke thėnė: “O ju qė
besuat! Nuk bėn tė tallet njė popull me njė popull...”
(Huxhurat,11) Ibn
Kethiri nė tefsirin e tij ka thėnė: “Qėllimi i kėtij
ajeti ėshtė se tregon pėr nėnēmimin e tyre apo talljen e
tyre qė ia bėjnė njėri-tjetrit. E kjo vepėr ėshtė haram
dhe konsiderohet prej cilėsive tė dyfytyrėshave
(hipokritėve).”
Kurse disa tė tjerė tallen me fizionominė e tij (pra
krijimin e tij), apo ecjen e tij. Por, a nuk ka frikė ai
i cili po tallet qė Allahu ta dėnoj pėr shkak tė talljes
sė tij, ka thėnė i Dėrguari
(alejhi selam) “Mos ia
shpalos tė metat e vėllait tėnd, sepse atė Allahu e
mėshiron e ty tė sprovon.” Transmeton Imam Trimdhiu.
Ka dhėnė
vėrejtje i Dėrguari (alejhi selam) pėr talljen, sepse
kjo ėshtė njė rrugė e armiqėsisė dhe hidhėrimit. I
Dėrguari (alejhi selam) thotė: “ Muslimani ėshtė
vėlla i muslimanit, nuk i bėn dhunė atij, nuk e lė ( nė
baltė), nuk e nėnēmon. Takvallėku ėshtė kėtu -dhe tregoi
nė krahėrorin e tij tri herė-. Pėr njė njeri ėshtė e
keqe e mjaftushme qė ta nėnēmojė vėllain musliman. Ēdo
musliman kundruall ēdo muslimani e ka haram gjakun e tij
, pasurinė e tij dhe nderin e tij. ” Transmeton Imam
Muslimi .
5. Tė mos
jetė shakaja e tepėrt:
Tek disa
ėshtė bėrė shakaja vepėr jo serioze, e kjo ėshtė e
kundėrta e seriozitetit qė ėshtė prej cilėsive apo
shenjave tė besimtarėve. Pra shakaja ėshtė hapėsirė apo
lehtėsim pėr t’u marrė me tė, seriozitet i vazhdueshėm
dhe freskim, qetėsim pėr nefsin. Umer Ibn Abdulaziz ka
thėnė: “Keni frikė shakasė, sepse ajo ėshtė
mendjelehtėsi dhe tė trashėgon urrejtje tė tepėrt.” Imam
Neveviu ka thėnė: “Shakaja e ndaluar ėshtė ajo e cila
ėshtė e vazhdueshme dhe e tepruar. E kjo trashėgon
qeshje dhe zemėr tė ashpėr e tė huton nga pėrmendja e
Allahut tė Lartėsuar dhe nė shumicėn e rasteve kalon nė
dėmtim dhe trashėgon urrejtje dhe ta shmang cilėsinė e
devotshmėrisė, butėsia dhe qetėsia janė shkas pėr tė
qenė i sjellshėm ndaj tė tjerėve, por nėse ėshtė i
pastėr nga kėto cilėsi ky lloj shakaje janė tė lejuar
dhe kėshtu vepronte i Dėrguari (alejhi selam).
6. Duhet
njohur njerėzit dhe pozitat e tyre. Sepse disa bėjnė
shaka me tė gjithė, duke mos marrė parasysh kush ėshtė
dijetari, a ka tė drejtė tė bėj shaka dhe se i madhi
duhet respektuar dhe plaku duhet nderuar, pėr atė duhet
pasur parasysh ēfarė personaliteti ėshtė para teje qė po
bėn shaka. Nuk bėhet shaka me mendjelehtin apo me atė qė
nuk di.
Dhe nė
kėtė pikėpamje ka thėnė Umer Ibnu Abdulazizi:
“ Keni frikė shakanė , sepse ajo ta largon burrėrinė. ”.
Sad ibn
ebi Uekasi ka thėnė: “ Pakėso nė shakanė tėnde, sepse
teprimi nė tė e largon tė mirėn dhe tė bukurėn qė e ka
shakaja dhe ta marrin anėn edhe mendjelehtit.”
7. Mos tė
jetė shakaja vetėm sa sasia e kripės nė ushqim.
I
Dėrguari (alejhi selam) ka thėnė: “ Mos e tepro nė tė
qeshur, sepse qeshja e tepėrt ta vdes zemrėn. ”
“Sahih El Xhami” 7321.
Umer ibn Hatabi ka thėnė: “Kujt
i shumohet tė qeshurit i pakėsohet nderi ( respekti )
ndaj tij dhe kush bėn shaka bėhet i parėndėsishėm,
mendjelehtė dhe kush e tepron nė njė gjė njifet me tė.”
Dhe
kujdes nga shakaja, sepse ajo bėhet qė ta marrė anėn
fėmija dhe i fėlliquri i poshtėruari dhe mendjelehti dhe
kėshtu tė meret fytyra mbas pamjes sė bukur tė saj dhe
tė trashėgojė mbas krenarisė poshtėrimi.
8. Tė mos
ketė nė tė pėrgojim (gibet).
Kjo ėshtė
njė sėmundje e fėlliqtė, kėshtu qė zbukurohet tek disa e
ai flet dhe atij i thuhet nė mėnyrė shakaje, pėrndryshe
nė kėtė rast ai vetėm se bėn pjesė nė hadithin e tė
Dėrguarit (alejhi selam): “ Tė kujtuarit e vėllait
tėnd nė atė qė e urren, nuk i pėlqen t’i thuhet. ”
Transmeton Imam Muslimi.
9. Duhet
zgjedhur kohėt e pėrshtatshme pėr shaka.
Sikur tė
jetė nė ndonjė piknik apo ceremoni nate, (ndenje nate
apo bisedė nate) apo nė takim me ndonjė shok, tė
kėnaqesh me tė, me ndonjė barsoletė tė lehtė tė butė apo
ndonjė gjegjėzė tė ēuditshme apo shaka tė lehtė, kėshtu
qė t’ia fusė dashurinė dhe gėzimin nė zemrėn dhe
shpirtin e tij, apo kur tė grumbullohen problemet
familjare, apo nervozohet ndonjėri prej dy
bashkėshortėve, kėshtu qė me ndonjė shaka tė lehtė ua
largon nervozėn,kėshtu qė
kthehen ujėrat nė shtretėrit e tyre.
O vėlla
mysliman!
I ka
thėnė njė burrė Sufjan ibn Ujejnes se shakaja ėshtė e
refuzuar. Ai iu pėrgjigj duke thėnė (nė tė vėrtetė ėshtė
sunet, por pėr atė qė di ta pėrdorė dhe vendosė nė
vendin e vet).
Por umeti
sot edhe pse ka nevojė ta shtojė dashurinė ndėrmjet
individėve familjarė pėr ta larguar mėrzinė neveritjen
padurimin prej jetės sė tyre, por pėr fat tė keq qė ky
umet ėshtė zhytur nė anėn e kėnaqėsisė dhe qeshjes e
shakasė, kėshtu qė ėshtė bėrė ēdo punė, ēdo ndenje, ēdo
mbrėmje, bisedė dhe me kėtė po humben kohėt dhe po
marrin fund jetėt dhe kėshtu qė mbushen faqet mė tė
parėndėsishme dhe me lojėra ( faqet e veprave tua ).
I
Dėrguari (alejhi selam) ka thėnė “Ta dini atė qė di unė,
kishit pėr tė qeshur pak e pėr tė qarė shumė).” Ibn
Haxher el Askalani ka thėnė nė “Fet’hul Bari”:
Qėllimi
pėr cekjen e diturisė nė kėtė rast ėshtė pėr shkak se ka
lidhje me madhėrinė e Allahut dhe me hakmarrjen e tij
ndaj atyre qė e thyejnė urdhrin e tij, dhe frika e cila
do tė ndodhė gjatė daljes sė shpirtit dhe nė varr dhe nė
Ditėn e Gjykimit, (pra pėr muslimanin dhe muslimanen
vlen qė ta zgjedhin shoqėrinė e mirė dhe serioze nė
jetėn e tyre, qė t’ju ndihmojnė dhe t’i pėrkrahin qė t’i
kalojnė orėt e kėsaj dynjaje nė rrugė tė Allahut tė
Lartėsuar me seriozitet dhe me pėrqendrim. Sikur ata tė
cilėt i marrin pėr mostėr tė zgjedhurit dhe ata qė
veprojnė vepra tė mira). Bilal Ibn Sadi ka thėnė: “U
kuptohen qė pėrmbajnė qėllime tė ndryshme nė veten e
tyre dhe, turp pėr ta, qeshnin njėri me tjetrin, por kur
u bėnte nata ishin prej adhuruesve.”
Ėshtė
pyetur Ibn Umeri: “A kanė qeshur shokėt e tė Dėrguarit (alejhi
selam)? Ka thėnė: po dhe imani (besimi) nė zemrat e tyre
ishte sikurse malet.”
Pra, o
vėlla, merri pėr model kėta burra, kalorės tė ditės,
adhurues tė natės.
O
vėllezėr, e lusim Allahun e Lartėsuar tė na bėjė neve
dhe juve dhe prindėrit tanė tė sigurtė nė ditėn e frikės
mė tė madhe, nė atė ditė tė madhėrishme, ata tė cilėt
thirren futuni nė xhenet, a nuk keni frikė, a nuk keni
pėr t’u brengosur?! Salavatet dhe selamet qofshim mbi
tė Dėrguarin tonė dhe mbi familjen e tij e mbi mbarė
shokėt e tij!